ตื่นมาแล้วพบก้อนแดงเจ็บตรงขอบตา หลายคนเรียกรวมว่า “ตากุ้งยิง” แต่ก้อนที่เปลือกตามีหลายสาเหตุ สองชนิดที่พบบ่อยคือ stye หรือ hordeolum ซึ่งมักเกี่ยวกับการอักเสบหรือติดเชื้อบริเวณรูขุมขนหรือ ต่อมน้ำมัน และ chalazion ซึ่งเป็นก้อนจากต่อมน้ำมันที่อุดตัน การแยก ตากุ้งยิงกับก้อนไขมันเปลือกตา ช่วยให้เข้าใจแนวทางดูแล แต่ลักษณะสามารถคาบเกี่ยวกันได้ จึงไม่ควรใช้ภาพออนไลน์แทนการตรวจ
ข่าวดีคือก้อนจำนวนมากค่อย ๆ ดีขึ้นได้ อย่างไรก็ตาม การบีบ เจาะ หรือใช้ยาป้ายเองอาจทำให้อักเสบมากขึ้นและพลาดภาวะอื่น บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่วินิจฉัยหรือสั่งการรักษาเฉพาะบุคคล
ตากุ้งยิงกับก้อนไขมันเปลือกตาต่างกันตรงไหน
ตากุ้งยิงมักเป็นก้อนแดง กดเจ็บ อยู่บริเวณโคนขนตาหรือด้านในเปลือกตา บางก้อนเห็นจุดสีเหลืองคล้ายหัวหนอง เปลือกตาอาจบวมและมีน้ำตาไหล ส่วนก้อนไขมันเปลือกตาหรือ chalazion มักเป็นก้อนค่อนข้างแข็งและเจ็บน้อยกว่า เกิดเมื่อต่อม meibomian ที่สร้างน้ำมันในชั้นน้ำตาอุดตัน ช่วงแรกอาจแดงและระคายจนดูคล้ายกุ้งยิงได้
NHS ระบุว่าตากุ้งยิงโดยทั่วไปไม่ควรทำให้การมองเห็นเปลี่ยน ขณะที่ Moorfields Eye Hospital อธิบายว่า chalazion ส่วนใหญ่ไม่กระทบสายตาเช่นกัน แต่ก้อนใหญ่บางตำแหน่งอาจกดผิวตาและทำให้ภาพมัวได้ หากตามัวมาก ปวดในลูกตา หรือการมองเปลี่ยนฉับพลัน อย่าคิดว่าเป็นเพียงก้อนธรรมดา
อาการแบบไหนอาจเป็นอย่างอื่น
- แดง คัน แสบ และมีสะเก็ดที่โคนขนตาหลายจุด อาจเกี่ยวข้องกับขอบเปลือกตาอักเสบ
- ตาขาวแดง น้ำตาไหลหรือมีขี้ตาโดยไม่มีก้อนชัด อาจเป็นเยื่อบุตาอักเสบหรือสาเหตุอื่น
- บวมรอบตากว้าง ร้อน เจ็บมาก หรือมีไข้ ต้องระวังการติดเชื้อของผิวหนังรอบตา
- ตุ่มใส แผล ผื่น หรือปวดแสบปวดร้อน อาจต้องประเมินสาเหตุไวรัสหรือโรคผิวหนัง
- ก้อนเกิดซ้ำตำแหน่งเดิม ขนตาร่วง มีแผล เลือดออก หรือรูปร่างไม่สม่ำเสมอ ควรให้จักษุแพทย์ตรวจ
ความเจ็บและตำแหน่งช่วยบอกแนวโน้มเท่านั้น ไม่ใช่เกณฑ์ยืนยัน โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอ หรือผู้ที่ก้อนเป็นซ้ำ แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติม และในบางกรณีที่ผิดปกติหรือเป็นซ้ำอาจเก็บชิ้นเนื้อเพื่อแยกโรคอื่น
ประคบอุ่นอย่างไรให้ปลอดภัย
แนวทางจาก NHS, American Academy of Ophthalmology และ Moorfields ใช้การประคบอุ่นเป็นการดูแลเบื้องต้นที่พบบ่อย ความอุ่นช่วยให้น้ำมันที่อุดตันนิ่มลงและเอื้อต่อการระบายตามธรรมชาติ แต่ต้องไม่ร้อนจนลวกผิวเปลือกตาซึ่งบางมาก
- ล้างมือด้วยสบู่และเช็ดให้แห้ง
- ใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำอุ่น บิดหมาด แล้วทดสอบอุณหภูมิที่ข้อมือก่อน
- หลับตาและวางผ้าบนเปลือกตาโดยไม่กดลูกตา ประมาณ 5–10 นาที
- อุ่นผ้าใหม่เมื่อเย็นลง และทำวันละ 2–4 ครั้งตามคำแนะนำทั่วไปของ NHS
- ใช้ผ้าสะอาดทุกครั้งและไม่ใช้ร่วมกับผู้อื่น
ระยะเวลาและความถี่อาจต่างกันตามคำแนะนำของผู้ดูแล หากมีโรคผิวหนัง แผลผ่าตัดตา เพิ่งทำหัตถการ หรือรับความรู้สึกร้อนไม่ดี ควรถามผู้เชี่ยวชาญก่อน ไม่ใช้ไข่ต้ม ถุงร้อนจัด หรืออุปกรณ์ที่ควบคุมอุณหภูมิไม่ได้
สำหรับ chalazion บางราย ผู้เชี่ยวชาญอาจแนะนำให้นวดเบามากหลังประคบ โดยเคลื่อนเข้าหาขอบขนตา แต่ไม่ควรนวดก้อนที่เจ็บมาก มีหนอง บวมลาม หรือยังไม่แน่ใจว่าเป็นอะไร และห้ามออกแรงกดที่ลูกตา
สิ่งที่ไม่ควรทำกับก้อนที่เปลือกตา
- ไม่บีบ เจาะ ใช้เข็มสะกิด หรือถอนขนตาเอง เพราะอาจกระจายการติดเชื้อและเกิดแผล
- ไม่ใช้ยาหยอด ยาป้ายตา ยาปฏิชีวนะ หรือยาสเตียรอยด์ของผู้อื่นหรือยาที่เหลือค้าง
- ไม่แต่งตา ติดขนตาปลอม หรือใช้เครื่องสำอางร่วมกันระหว่างอักเสบ
- ไม่ขยี้ตาและไม่ปิดตาแน่นด้วยแผ่นที่อับชื้น
- ไม่พยายามผ่าหรือรีดก้อน แม้เห็นหัวสีเหลืองชัด
ยาปฏิชีวนะไม่ได้จำเป็นกับ chalazion ที่เป็นการอุดตันทุกก้อน และการเลือกยาต้องขึ้นกับการตรวจ หากก้อนไม่ยุบ ใหญ่จนรบกวนสายตา หรือมีการติดเชื้อ ผู้เชี่ยวชาญอาจพิจารณายา การฉีดยา หรือระบายก้อนภายใต้เทคนิคปลอดเชื้อ ไม่ใช่หัตถการที่ควรทำเอง
คนใส่คอนแทคเลนส์ควรทำอย่างไร
งดคอนแทคเลนส์และใช้แว่นสายตาสำรองจนก้อนและการระคายหาย หรือจนผู้ดูแลดวงตาอนุญาต เพราะการใส่และถอดเลนส์ต้องสัมผัสบริเวณรอบตา และเลนส์อาจเพิ่มความระคาย CDC แนะนำให้ผู้ใส่คอนแทคเลนส์ถอดเลนส์และติดต่อผู้ดูแลเมื่อมีอาการตาแดง ปวด แพ้แสง ตามัว หรือมีน้ำตาและขี้ตาผิดปกติ
หากอาการไม่ได้จำกัดอยู่ที่เปลือกตาแต่มีตาขาวแดง ปวดในตา แพ้แสง หรือตามัว อ่านเกณฑ์เร่งด่วนได้ที่ ตาแดงแบบไหนควรพบแพทย์ด่วน และอย่ารอให้ก้อนยุบก่อนจึงขอคำแนะนำ สำหรับการเตรียมแว่นสำรอง ดู เช็กลิสต์ตัดแว่นสายตาครั้งแรก
สัญญาณเตือนที่ควรรับการประเมินด่วน
ติดต่อจักษุแพทย์หรือบริการฉุกเฉินในพื้นที่ตามความรุนแรง หากมีข้อใดข้อหนึ่ง:
- บวมแดงลามจากก้อนไปทั่วเปลือกตา แก้ม หรือรอบดวงตาอย่างรวดเร็ว
- มีไข้ หนาวสั่น ซึม หรือรู้สึกป่วยมาก โดยเฉพาะในเด็ก
- ปวดเมื่อกลอกตา กลอกตาได้จำกัด ตาโปน หรือเห็นภาพซ้อน
- ตามัว การมองสีลดลง หรือการมองเห็นเปลี่ยน
- ปวดรุนแรง แพ้แสง ตาขาวแดงมาก หรือมีหนองออกจากตา
- บวมจนลืมตาไม่ได้ หรืออาการเกิดหลังอุบัติเหตุ/สารเคมี
- เป็นผู้ใส่คอนแทคเลนส์และมีปวด ตาแดง แพ้แสง หรือตามัว
MedlinePlus ระบุว่าการติดเชื้อที่ลามเข้าเบ้าตาหรือ orbital cellulitis เป็นภาวะฉุกเฉิน อาการสำคัญอาจมีปวดเวลากลอกตา ตาโปน การมองลดลง ไข้ และกลอกตาลำบาก ไม่ควรรักษาด้วยการประคบเพียงอย่างเดียวหรือขับรถไปเองเมื่อการมองผิดปกติ
ควรนัดตรวจเมื่อไร แม้ไม่ฉุกเฉิน
นัดแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านตาหากก้อนไม่เริ่มดีขึ้นภายในช่วงเวลาที่แนะนำ ก้อนคงอยู่นานหลายสัปดาห์ ใหญ่ขึ้น รบกวนการมอง หรือกลับเป็นซ้ำตำแหน่งเดิม NHS แนะนำให้ขอคำปรึกษาเมื่อกุ้งยิงไม่ดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์ ส่วน chalazion อาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงเดือน แต่ก้อนที่นานหรือผิดปกติควรตรวจ ไม่ควรกำหนดเส้นตายเดียวสำหรับทุกคน
เตรียมข้อมูลว่าก้อนเริ่มเมื่อไร เจ็บหรือคันอย่างไร มีไข้/ตามัวหรือไม่ เคยเป็นตรงเดิมไหม ใช้คอนแทคเลนส์ เครื่องสำอาง หรือยาอะไร และถ่ายภาพความเปลี่ยนแปลงวันละครั้งภายใต้แสงใกล้เคียงกันโดยไม่ใช้ภาพแทนการตรวจ
ลดโอกาสเกิดซ้ำได้อย่างไร
- ล้างมือก่อนสัมผัสดวงตาและหลีกเลี่ยงขยี้ตา
- เช็ดเครื่องสำอางรอบตาออกก่อนนอน และไม่ใช้ร่วมกับผู้อื่น
- เปลี่ยนเครื่องสำอางตามอายุใช้งานและทิ้งผลิตภัณฑ์ที่มีกลิ่นหรือเนื้อเปลี่ยน
- ดูแลคอนแทคเลนส์และตลับตามคำแนะนำ ไม่ใช้น้ำประปาหรือน้ำลาย
- หากมีขอบเปลือกตาอักเสบหรือโรคผิวหนัง ให้ทำตามแผนดูแลต่อเนื่อง
- ทำความสะอาดแว่นและแป้นจมูกด้วยวิธีที่เหมาะสม ไม่ใช้ผ้าร่วมกับผู้อื่น
ดูวิธีดูแลอุปกรณ์แว่นได้ที่ วิธีทำความสะอาดแว่น กรอบ และเลนส์ หากอาการหลักเป็นแสบ ระคาย หรือภาพพร่าหลังใช้จอโดยไม่มีก้อน อ่านความต่างของ ตาแห้งและล้าสายตาจากจอ แต่ถ้ามีปวด แพ้แสง หรือตามัวให้รับการประเมินก่อน
บทบาทของ GIFTGREATS
ที่ GIFTGREATS เราช่วยตรวจความพอดีของแว่นสายตา ทำความสะอาดและปรับกรอบ รวมถึงเตรียมแว่นสำรองในช่วงที่ต้องงดคอนแทคเลนส์ เราไม่เจาะหรือบีบก้อน ไม่วินิจฉัยกุ้งยิงจากภาพ และไม่จ่ายยารักษาการติดเชื้อ หากก้อนเป็นซ้ำ ไม่ยุบ หรือมีอาการบวมลาม ปวดกลอกตา ตาโปน ไข้ หรือตามัว เราจะแนะนำให้พบแพทย์หรือจักษุแพทย์อย่างเหมาะสม
คำถามที่พบบ่อย
ตากุ้งยิงติดต่อกันไหม
กุ้งยิงไม่ถือว่าแพร่แบบหวัดทั่วไป แต่เชื้อจากผิวหนังและสิ่งคัดหลั่งอาจติดมือหรือของใช้ได้ จึงควรล้างมือ ไม่ใช้ผ้าเช็ดหน้า เครื่องสำอาง หรือปลอกหมอนร่วมกัน และไม่ขยี้ตา
ประคบร้อนยิ่งร้อนยิ่งยุบเร็วจริงไหม
ไม่จริง ความร้อนมากอาจลวกผิวเปลือกตา ใช้น้ำอุ่นที่สบาย ทดสอบที่ข้อมือก่อน และไม่กดลูกตา หากปวดหรือผิวแดงมากขึ้นให้หยุดและขอคำแนะนำ
ก้อนยุบแล้วใส่คอนแทคเลนส์ได้เลยหรือไม่
ควรรอจนเปลือกตาและดวงตาไม่มีแดง เจ็บ ขี้ตา หรือระคาย และปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้ดูแลดวงตา หากมีอาการในลูกตาหรือเคยสงสัยติดเชื้อ อย่าใส่กลับเองเพียงเพราะก้อนเล็กลง
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่แทนการตรวจ หากบวมลาม มีไข้ ปวดเวลากลอกตา ตาโปน ตามัว แพ้แสง หรือการมองเปลี่ยน ให้ขอรับการประเมินเร่งด่วน
